Vị thuốc Ngưu tất và bài thuốc trị bệnh viêm mao mạch

Ngưu tất chủ yếu được trồng ở các tỉnh Trung Quốc, gần đây mới du nhập vào một số tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam. Ngưu tất được coi là vị thuốc quý trong Y học cổ truyền, đặc trị các bệnh về mạch máu và tĩnh mạch.

1.     Mô tả thảo dược
Ngưu tất thuộc loại cây thảo sống nhiều năm, cao khoảng 1m. Thân cây có 4 cạnh, rễ hình trụ, lá mọc đối xứng nhau hình trái xoan, có lông thưa, nhiều gân, cuống ngắn.
Hoa Ngưu tất thường mọc ở ngọn cây hoặc đầu cành, quả hình bầu dục, bên trong có chứa hạt.
Bộ phận thường dùng làm thuốc của Ngưu tất là phần thân, bỏ rễ và lá, phơi khô, cắt thành nhiều lát mỏng.

2.     Thành phần hoá học
Ngưu tất có chứa nhiều hoạt chất như: saponin tritecpenoid, acid oleanolic, các sterol ecdysteron, inokosteron, glucoza, polysaccharide, muối kali… Nghiên cứu chứng minh rằng Ngưu tất giúp thúc đẩy quá trình tổng hợp  protein, làm giãn mạch máu, lợi tiểu, hạ đường huyết, cải thiện chức năng gan, tốt cho tim mạch…

3.     Vị thuốc Ngưu tất trong Y học cổ truyền
- Tính vị: Ngưu tất có vị đắng, chua, tính ôn.
-  Qui kinh: Tác động vào Can và Thận, giúp bổ máu, lợi tiểu, mát gan…
-  Ứng dụng lâm sàng:
+ Trị bệnh vô kinh, ít kinh, loạn kinh và đau do chấn thương ngoài: Dùng Ngưu tất với Táo nhân, Đương quy, Hồng hoa, Diên hồ sách.
+ Trị đau yếu vùng thắt lưng và chân: Áp dụng bài thuốc Ngưu tất tán với các vị thuốc: Bổ cốt chỉ, Đỗ trọng, Hồ lô ba, Ngưu tất, Nhục thung dung, Phòng phong, Tật lê, Thỏ ty tử, Tỳ giải, Nhục quế mỗi vị 40g.
+ Trị giãn mạch máu: Kết hợp Ngưu tất với Tiểu kế, Trắc bách diệp và Bạch mao căn.
+ Trị đau đầu, chóng mặt: Dùng Ngưu tất, Đại giả trạch, Mẫu lệ, Long cốt.
+ Trị miệng loét, sưng lợi: Dùng Ngưu tất, Sinh địa trùng, Tri mẫu.
+ Trị rối loạn đường tiết niệu:  Kết hợp Ngưu tất với Thông thảo, Hoạt thạch và Cù mạch.
+ Trị chứng tê thấp khớp đau: Ngưu tất phối hợp với Thương truật, Hoàng bá, Ý dĩ.

-         Một số bài thuốc Đông y dùng Ngưu tất

+ Bài thuốc trị Tam diệu tán trị tê thấp đau khớp
Thương truật                12g          Xuyên ngưu tất            12g
Hoàng bá                    8g
Cách dùng: Đem tán thành bột mịn, mỗi lần uống khoảng 10g chia làm 3 lần với nước gừng.

+ Bài thuốc trị rối loạn kinh nguyệt
Ngưu tất                      9g            Quế chi              9g
Thược dược                9g            Đào nhân          9g
Đương qui                  9g            Mẫu đơn bì        9g
Diên hồ sách                9g            Mộc hương        3g. 

+ Bài thuốc trị bí tiểu
Cam thảo                    40g          Địa cốt bì          40g
Hải đồng bì                80g          Khương hoạt      40g
Ngưu tất                      40g          Ngũ gia bì          40g
Sinh địa                      400g        Xuyên khung      40g
Ý dĩ nhân                    40g
Cách dùng: Bạn đem tán thành bột mịn, ngâm rượu uống mỗi ngày 10ml chia làm 3 – 4 lần.

+ Bài thuốc trị đau lưng, chân tay lạnh, yếu
Đan sâm            15g          Đỗ trọng            30g
Đương quy        30g          Hổ cốt              45g
Kim anh            15g          Ngưu tất            15g
Phòng phong      15g          Phụ tử (chế)      15g
Sinh địa              30g          Sơn thù              15g
Thạch hộc          15g          Tiên linh tỳ        30g
Tỳ giải                30g          Ý dĩ nhân          30g
Cách dùng: Bạn bọc vào túi vải, ngâm rượu, mỗi lần uống khoảng 10ml chia làm 3 lần.

Xem thêm: 

Điều trị viêm mao mạch theo quan điểm đông y cổ truyền 

75% trẻ em có nguy cơ mắc viêm mao mạch dị ứng